Kiedy zbadać poziom ferrytyny we krwi? Dlaczego oznaczenie żelaza nie zawsze wystarczy?

Ferrytyna jest jednym z najważniejszych parametrów wykorzystywanych do oceny gospodarki żelazowej organizmu. Jej stężenie dostarcza informacji przede wszystkim o zapasach żelaza, dlatego badanie może pomóc wykryć jego niedobór jeszcze zanim rozwinie się pełnoobjawowa niedokrwistość. Oznaczenie ferrytyny wykonuje się również w diagnostyce nadmiaru żelaza oraz podczas kontroli leczenia niedoborów tego pierwiastka. Co to jest ferrytyna i za co odpowiada w organizmie? Dlaczego jej badanie jest tak istotne w ocenie gospodarki żelazowej?

Co to jest ferrytyna w badaniu krwi? Ferrytyna a żelazo 

Za co odpowiada ferrytyna w organizmie? To białko, którego podstawową funkcją jest magazynowanie żelaza. Występuje w komórkach wielu tkanek (w tym w komórkach wątroby, śledziony i szpiku kostnego), a niewielka jej ilość znajduje się również we krwi. Oznaczenie stężenia ferrytyny w surowicy jest stosowane jako metoda oceny zapasów żelaza w organizmie – pierwiastka, który bierze udział przede wszystkim w procesie erytropoezy – czyli produkcji i różnicowaniu erytrocytów (czerwonych krwinek). 

Co istotne, oznaczenie stężenia żelaza pokazuje ilość tego pierwiastka krążącego we krwi w danym momencie, natomiast ferrytyna odzwierciedla przede wszystkim jego zapasy. Poziom żelaza może zmieniać się w ciągu dnia i pod wpływem różnych czynników, dlatego prawidłowy wynik tego parametru nie zawsze oznacza, że zapasy omawianego pierwiastka są wystarczające – i to właśnie dlatego przy podejrzeniu niedoboru żelaza lekarz może zlecić jednocześnie morfologię krwi, oznaczenie poziomu ferrytyny oraz żelaza – łącznie. Takie postępowanie pozwala ocenić, czy pacjent rzeczywiście ma niedobór żelaza, czy może przyczyna nieprawidłowych wyników leży gdzieś indziej. Więcej informacji o tym, jakie znaczenie w badaniach krwi ma poziom ferrytyny, dostępnych jest np. w opisie badania na stronie Alab.pl: https://www.alab.pl/badanie/ferrytyna-l05.

Ferrytyna – co to za badanie i kiedy się je wykonuje? 

Badanie ferrytyny polega na oznaczeniu jej stężenia w próbce krwi żylnej. Co do zasady, najczęstszym powodem wykonania badania jest podejrzenie niedoboru żelaza lub niedokrwistości z niedoboru żelaza. Ponadto oznaczenie ferrytyny może być także elementem diagnostyki nadmiaru żelaza, a także służyć do monitorowania skuteczności leczenia preparatami zawierającymi ten pierwiastek. Wśród objawów, które mogą stanowić wskazanie do oznaczenia ferrytyny, wyróżnia się między innymi: 

• •   łamliwość paznokci, wypadanie włosów, bladość skóry, suchość skóry i błon śluzowych oraz pękanie kącików ust. Niedobór żelaza może wpływać między innymi na kondycję skóry, włosów i paznokci. Objawy te nie są jednak swoiste i mogą pojawiać się również w przebiegu innych niedoborów lub chorób, dlatego precyzyjne ustalenie ich przyczyny jest niezwykle istotne;
• •   ogólne osłabienie, senność, zawroty głowy, szumy uszne i omdlenia. Przy niedoborze żelaza, szczególnie gdy rozwinie się niedokrwistość, proces zaopatrywania tkanek w tlen jest zaburzony. Może to powodować przewlekłe zmęczenie, gorszą tolerancję wysiłku oraz uczucie osłabienia;
• •   zaburzenia koncentracji i pamięci. Niedostateczna podaż tlenu oraz zaburzenia związane z niedoborem żelaza wpływają negatywnie na funkcje poznawcze. Objawy mogą być szczególnie uciążliwe podczas nauki lub pracy wymagającej długotrwałego skupienia;
• •   pogorszony nastrój i nerwowość. Zmęczenie oraz przewlekłe osłabienie mogą przekładać się na samopoczucie psychiczne. Zmiany nastroju nie są jednak charakterystyczne wyłącznie dla niedoboru żelaza, dlatego wymagają szerszej oceny;
• •   częste infekcje. Żelazo jest potrzebne do prawidłowego przebiegu wielu procesów biologicznych, dlatego jego niedobór może współwystępować z pogorszeniem ogólnej kondycji organizmu – w tym na funkcjonowanie układu odpornościowego;
• •   przyspieszenie rytmu serca i szybsza męczliwość. W przypadku niedokrwistości organizm może próbować kompensować zmniejszoną zdolność krwi do transportowania tlenu poprzez zwiększenie pracy serca. Pojawia się wówczas kołatanie serca, zadyszka lub wyraźnie gorsza tolerancja wysiłku;
• •   zmiany apetytu. Zaburzenia apetytu mogą towarzyszyć niedoborom żelaza, choć również w tym przypadku nie jest to objaw swoisty.

Warto pamiętać także o sytuacjach, w których ryzyko niedoboru żelaza jest większe. Należą do nich między innymi obfite miesiączki, ciąża, dieta uboga w żelazo, przewlekłe krwawienia czy choroby przewodu pokarmowego powodujące zaburzenia wchłaniania. W takich przypadkach lekarz może zalecić oznaczenie ferrytyny – nawet przy stosunkowo niewielkich dolegliwościach odczuwanych przez pacjenta.

Źródła:

1. 1.Lek. med. K. Knap, Ferrytyna, Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 27.01.2017
2. 2.Lek. M. Wiercińska, Anemia (niedokrwistość): przyczyny, rodzaje, objawy i leczenie, Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 21.07.2022
3. 3.P. Sieroszewski, D. Bomba-Opoń, W. Cnota, A. Drosdzol-Cop, M. Gogacz, M. Grzesiak, H. Huras i inni, Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące diagnostyki i leczenia niedoboru żelaza oraz niedokrwistości z niedoboru żelaza, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2022, tom 7, nr 4
4. 4.W. Dobrewa, Niskie stężenie ferrytyny we krwi. O czym może świadczyć i jak podnieść jej poziom?, Centrum Wiedzy ALAB, https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/niskie-stezenie-ferrytyny-we-krwi-o-czym-moze-swiadczyc-jak-podniesc-jej-poziom/
5. 5.K. Krzyżowska, J. Szyk, M. Gonciarz, Ferrytyna – udział w gospodarce żelazem i znaczenie diagnostyczne, Lekarz POZ 5/2020
6. 6.Dr n. med. M. Ziarkiewicz, Diagnostyka niedokrwistości z niedoboru żelaza w świetle wytycznych AGA 2020, Medycyna po Dyplomie 02/2021

Artykuł sponsorowany