Otyłość metaboliczna – czym się różni od klasycznej nadwagi?
To tylko nadwaga? Nie zawsze! Nadprogramowe kilogramy często mogą być źródłem bardzo poważnych problemów zdrowotnych. Zobacz, w jaki sposób odróżnić „klasyczny” wzrost masy ciała od otyłości metabolicznej i jakie to ma znaczenie.
Nadwaga a otyłość – na czym polega różnica?
Nadwaga i otyłość to pojęcia, które często są stosowane zamiennie. To błąd! Choć oba wiążą się z nadmiernym nagromadzeniem tkanki tłuszczowej w organizmie, różnią się skalą problemu.
Podstawowym kryterium diagnostycznym jest wskaźnik masy ciała BMI, który oblicza się, dzieląc masę ciała w kilogramach przez wzrost w metrach podniesiony do kwadratu. Na tej podstawie nadwagę diagnozuje się przy BMI 25–29,9 kg/m², a otyłość rozpoznaje się przy BMI równym 30 kg/m² lub wyższym[1].
Równie ważny jest obwód talii, który pozwala ocenić ilość tłuszczu trzewnego. O otyłości brzusznej mówimy, gdy obwód pasa wynosi więcej niż:
- 80 cm u kobiet
- lub 94 cm u mężczyzn[2].
Ten typ otyłości jest szczególnie niebezpieczny, ponieważ tłuszcz trzewny jest metabolicznie aktywny i prozapalny[3].
Uwaga! Nawet nadwaga może zwiększać ryzyko chorób serca! Badania pokazują, że ryzyko zgonu związanego z zaburzeniami funkcjonowania układu krążenia rośnie już przy BMI na poziomie 25, a zatem przy dolnej granicy nadwagi[4].
Otyłość metaboliczna – problem, który zaskakuje
Czasami bywa tak, że w teorii masa ciała jest w normie lub wskazuje maksymalnie na lekką nadwagę. Ale w praktyce… inne czynniki wskazują na otyłość. To właśnie otyłość metaboliczna z prawidłową masą ciała, w skrócie MONW[5].
Co to oznacza? Osoby z tym problemem mają prawidłowe BMI (poniżej 25 kg/m²) lub lekką nadwagę (do BMI 27 kg/m²), ale w ich organizmie gromadzi się nadmierna ilość tkanki tłuszczowej. Wiąże się to z typowymi objawami zespołu metabolicznego[6]: insulinoopornością, zaburzeniami profilu lipidowego oraz podwyższonym ryzykiem rozwoju chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy typu 2.
Problem w tym, że te zaburzenia mogą rozwijać się nie tylko widocznie – gdy masa ciała jest ewidentnie przekroczona – ale również zupełnie „po cichu” – bez widocznych objawów. W obu przypadkach zachodzą bardzo niekorzystne procesy, które prowadzą do pogorszenia stanu zdrowia.
Jak rozpoznać otyłość metaboliczną?
Lekarze biorą pod uwagę kilka elementów[7]. Po pierwsze, badają faktyczną zawartość tkanki tłuszczowej w organizmie – za niepokojące uznaje się, gdy stanowi ona powyżej 30–35% masy ciała u kobiet oraz powyżej 20–23% u mężczyzn. Po drugie, oceniają zaburzenia metaboliczne: insulinooporność, podwyższone ciśnienie tętnicze, zaburzenia profilu lipidowego oraz podwyższone stężenie glukozy na czczo. Jeżeli oba te czynniki współwystępują – diagnozuje się otyłość metaboliczną.
Jaka jest jej główna przyczyna? Niestety, to współczesny styl życia – głównie dodatni bilans energetyczny, dieta bogata w cukry proste oraz siedzący tryb życia.
Dlaczego otyłość metaboliczna może stanowić zagrożenie?
Osoby z tym zaburzeniem narażone są na te same powikłania co pacjenci z klasyczną otyłością.
Szczególnie groźny jest tłuszcz trzewny, który gromadzi się wokół narządów wewnętrznych w jamie brzusznej. To aktywna metabolicznie tkanka wydzielająca substancje prozapalne. Te cytokiny prowadzą do przewlekłego stanu zapalnego w organizmie, który zakłóca prawidłową pracę receptorów insulinowych. W efekcie komórki stają się mniej wrażliwe na insulinę, co prowadzi do podwyższenia poziomu glukozy we krwi i rozwoju cukrzycy typu 2[8].
Otyłość metaboliczna sprzyja także rozwojowi miażdżycy[9]. Zaburzenia profilu lipidowego – wysokie stężenie „złego” cholesterolu LDL i trójglicerydów oraz niski poziom cholesterolu HDL – prowadzą do odkładania się blaszek miażdżycowych w ścianach tętnic. To może prowadzić do choroby niedokrwiennej serca, zawału czy udaru mózgu.
Dodatkowo często współwystępuje nadciśnienie tętnicze. Kiedy dołączą się zaburzenia gospodarki węglowodanowej i lipidowej, mowa o zespole metabolicznym – stanie znacząco zwiększającym ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych[10].
Jak radzić sobie z otyłością metaboliczną?
Dobra wiadomość jest taka, że otyłość metaboliczna to problem, który można pokonać. Podstawą leczenia jest modyfikacja stylu życia – te same zasady, które obowiązują osoby z klasyczną nadwagą i otyłością metaboliczną[11]!
- Zacznij od diety. Ogranicz spożycie cukrów prostych i produktów wysoko przetworzonych. Zadbaj o to, aby maksymalnie 30% energii pochodziło z tłuszczów – wybieraj przede wszystkim te nienasycone, które zawierają oleje roślinne, orzechy czy tłuste ryby morskie. Ogranicz tłuszcze nasycone. Zwiększ spożycie warzyw (minimum 5 porcji dziennie), produktów pełnoziarnistych i nasion roślin strączkowych – są one bogate w błonnik, który korzystnie wpływa na metabolizm. Zadbaj o deficyt kaloryczny – aby spalić tłuszcz, obniż ilość spożywanej energii o ok. 500–600 kcal w stosunku do zapotrzebowania[12].
- Jeśli już masz podwyższony poziom „złego” cholesterolu, wzbogać menu o sterole roślinne. Te naturalne substancje obniżają poziom cholesterolu LDL o 7–12% w ciągu 2–3 tygodni przy dziennym spożyciu 1,5–3 g oraz prowadzeniu zdrowego stylu życia[13]. Znajdziesz je np. w miękkiej margarynie kubkowej Optima Cardio.
- Równie ważna jest regularna aktywność fizyczna. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca minimum 150 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo – to mniej niż 30 minut dziennie[14]! Może to być szybki spacer, jazda na rowerze, pływanie czy praca w ogrodzie. Ruch pomaga spalać kalorie, poprawia wrażliwość tkanek na insulinę i wspiera utrzymanie prawidłowego profilu lipidowego[15].
Pamiętaj też o regularnych badaniach kontrolnych – lipidogramu, poziomu glukozy na czczo oraz ciśnienia tętniczego. W sytuacji, gdy modyfikacja stylu życia nie przynosi oczekiwanych rezultatów, lekarz może zalecić farmakoterapię. Pewne jest jedno: z otyłością można wygrać. Powodzenia!
[1] https://www.mp.pl/nadwaga-i-otylosc/aktualnosci/320911,przyczyna-otylosci-a-ryzyko-chorob-serca
[2] https://www.mp.pl/nadwaga-i-otylosc/aktualnosci/320911,przyczyna-otylosci-a-ryzyko-chorob-serca
[3] Bąk-Sosnowska M., Białkowska M., Bogdański P., et al.: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2022 – stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Medycyna Praktyczna (wydanie specjalne), maj 2022.
[4] http://www.pnmedycznych.pl/wp-content/uploads/2015/06/pnm_2013_019-025b.pdf
[5] Pastusiak K., Pupek-Musialik D., Bogdański P., Otyłość metaboliczna z prawidłową masą ciała — kontrowersje w diagnostyce, Varia Medica 2018, tom 2, nr 3, s. 187–191.
[6] https://www.mp.pl/nadwaga-i-otylosc/baza-wiedzy/rozpoznanie/246732,zespol-metaboliczny
[7] Pastusiak K., Pupek-Musialik D., Bogdański P., Otyłość metaboliczna z prawidłową masą ciała — kontrowersje w diagnostyce, Varia Medica 2018, tom 2, nr 3, s. 187–191.
[8] http://www.pnmedycznych.pl/wp-content/uploads/2015/06/pnm_2013_019-025b.pdf
[9] Pastusiak K., Pupek-Musialik D., Bogdański P., Otyłość metaboliczna z prawidłową masą ciała — kontrowersje w diagnostyce, Varia Medica 2018, tom 2, nr 3, s. 187–191.
[10] https://www.mp.pl/nadwaga-i-otylosc/baza-wiedzy/rozpoznanie/246732,zespol-metaboliczny
[11] www.mp.pl/pacjent/dieta/lista/79165,chce-schudnac-jak-sobie-pomoc
[12] www.mp.pl/pacjent/dieta/lista/79165,chce-schudnac-jak-sobie-pomoc
[13] https://www.efsa.europa.eu/en/press/news/blood-cholesterol-reduction-health-claims-phytosterols-can
[14] https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/physical-activity
[15] https://www.mp.pl/pacjent/dieta/sport/75837,aktywnosc-fizyczna-uosob-zdrowych
