Suplementacja w czasie laktacji
dr n. farm. Anna Nowicka-Zuchowska, mgr Aleksander Zuchowski
W czasie karmienia piersią w organizmie kobiety wzrasta zapotrzebowanie na wiele składników odżywczych, minerałów oraz witamin. Zmienia się regulacja hormonalna oraz metabolizm, a organizm nastawiony jest na produkcję mleka.
Kobietom w okresie karmienia piersią zaleca się urozmaicenie diety w pokarmy, które są źródłem węglowodanów złożonych (kasze, ciemne pieczywo, ryż, warzywa), nienasyconych kwasów tłuszczowych, zwłaszcza DHA (ryby morskie, orzechy, oleje), białek pochodzenia zwierzęcego (mięsa, ryb, jaj i produktów mlecznych), a także witamin i minerałów (produkty zbożowe, owoce, warzywa, jaja, mięso, ryby).
Odpowiednio zbilansowana dieta w czasie laktacji wpływa na samopoczucie oraz zdrowie kobiety a także zapobiega niedoborom składników odżywczych i w niewielkim stopniu wpływa na skład mleka. Zapotrzebowanie na składniki odżywcze, mikro i makroelementy wzrasta proporcjonalnie do zwiększonego zapotrzebowanie energetycznego.
Kobieta w okresie laktacji powinna przyjmować z dietą około 1000-1300 mg wapnia na dzień. Głównym jego źródłem w pożywaniu jest mleko i produkty mleczne, a także rośliny strączkowe, suszone owoce, orzechy i żółtka jaj. Zawartość wapnia w mleku zwiększa się w pierwszym miesiącu po porodzie, a po czwartym miesiącu stopniowo maleje. Jednak u kobiet z niedoborem witaminy D, które przyjmowały niewielkie ilości tego pierwiastka w diecie, zaobserwowano dużo niższe stężenie wapnia w mleku.
Dodatkowe stosowanie preparatów zawierających wapń jest zalecane matkom karmiącym, które nie dostarczają organizmowi odpowiedniej ilości tego makroelementu w pożywieniu (w przypadku nietolerancji laktozy czy uczuleniu na białka mleka krowiego) lub są na diecie bezmlecznej. Najlepiej przyswajalne postaci wapnia w suplementach to chelaty, glukoniany, mleczany czy węglany oraz cytryniany.
Głównym endogennym źródłem witaminy D jest regularna ekspozycja na słońce, jednak zanieczyszczenie środowiska czy stosowanie kremów z filtrami UV znacznie obniża wydajność syntezy tej witaminy przez skórę (nawet o 90%). Według najnowszych zaleceń kobieta w okresie karmienia piersią powinna suplementować 2000 j.m. witaminy D (zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym).
Niektóre badania wykazują, że rekomendowana dawka tej witaminy może być niewystarczająca i powinna zostać zwiększona do 4000-6000 j.m. Dodatkowo niezbędne jest podawanie preparatów z tą witaminą również niemowlęciu, ponieważ suplementacja matki karmiącej nie zapewnia dostatecznej ilości witaminy D dla dziecka.
Jedynym źródłem jodu dla niemowląt jest mleko matki, dlatego kobiety karmiące powinny przyjmować codziennie ok. 290 μg tego pierwiastka. Aby zapewnić wysokie zapotrzebowanie na jod należy spożywać 4-6 gramów/dobę soli spożywczej wzbogaconej jodkiem potasu, która jest podstawowym źródłem tego mikroelementu.
Niedoborów jodu nie stwierdzono u kobiet w okresie poporodowym, a jego zawartość w mleku wystarcza aby pokryć zapotrzebowanie dziecka. Jeżeli zostaną wykryte braki tego pierwiastka u matki karmiącej należy dodatkowo zastosować suplementację preparatami zawierającymi jodek potasu w ilości 150 μg. Dawka ta zapewnia porycie dziennego zapotrzebowania. Z kolei zbyt duże ilości jodu w diecie (powyżej 500 μg/dobę) prowadzą do niedoczynności tarczycy i wystąpienia wola u noworodka.
Tłuszcz mleka matki jest znacznie lepiej przyswajalny przez układ pokarmowy niemowląt niż tłuszcz pochodzący z mleka krowiego. Mleko matki jest doskonałym źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 (n-3) i omega-6 (n-6) a także witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K). Ich zawartość zmniejsza się wraz z wydłużaniem okresu laktacji. Proporcja wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-6 do omega-3 w mleku kobiecym wynosi około 2:1. Liczne badania naukowe wykazały, że obecność nienasyconych kwasów tłuszczowych, zwłaszcza DHA w mleku matki karmiącej wpływało na zdolności poznawcze dziecka.
Stosowanie preparatów z kwasem dokozaheksenowym przez kobietę w czasie laktacji wspomaga rozwój mózgu dziecka oraz zmniejsza ryzyko alergii i infekcji. Jego stężenie w mleku matki w dużym stopniu zależy od zastosowanej diety kobiety karmiącej. Najlepszym źródłem w pożywieniu kwasów omega-3 są ryby morskie takie jak: łosoś, makrela, sardynka, śledź czy halibut.
Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego kobiety w czasie laktacji poza spożywaniem ryb co najmniej dwa razy w tygodniu powinny dodatkowo dostarczać około 200-300 mg nienasycynonych kwasów tłuszczowych (w tym DHA) na dobę. W przypadku małego spożycia ryb należy zwiększyć suplementację DHA do 400-600 mg/dobę, którą kontynuuje się przez okres karmienia piersią aby zapewnić ich odpowiedni poziom w mleku.
Z badań wynika, że u polskich kobiet powszechne są również niedobory witamin i minerałów, dotyczące przede wszystkim witamin z grupy B (B1, B2, B6), żelaza, magnezu oraz cynku. W czasie karmienia piersią zapotrzebowanie na większość witamin i składników mineralnych znacznie się zwiększa, łatwiej wówczas o niedobory pokarmowe.
Dodatkowym problemem w czasie laktacji może być konieczność wykluczenia z diety niektórych produktów. Niezbędna wówczas jest dodatkowa suplementacja odpowiednio zbilansowanymi i dostosowanymi dla potrzeb kobiet w czasie laktacji preparatami witaminowo-mineralnymi. Suplementację farmakologiczną należy dostosować do indywidualnych potrzeb kobiety i skonsultować z lekarzem lub farmaceutom. Przedawkowanie niektórych składników (witamin czy minerałów) może mieć negatywne skutki zarówno dla kobiety karmiącej, jak i niemowlęcia.
Na podstawie standardów i rekomendacji Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego
