Rzadki, ale możliwy. Czerniak u dzieci wymaga szybkiej diagnostyki i specjalistycznego leczenia
Czerniak kojarzony jest przede wszystkim z chorobą osób dorosłych, jednak może wystąpić również u dzieci i młodzieży. Choć w tej grupie wiekowej jest nowotworem bardzo rzadkim, jego rozpoznanie bywa wyzwaniem, a szybka diagnostyka ma kluczowe znaczenie. Eksperci Kliniki Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka (IMiD) przypominają: każda szybko zmieniająca się zmiana skórna, która budzi niepokój rodziców, powinna zostać skonsultowana ze specjalistą.
Czerniak jest nowotworem złośliwym wywodzącym się z melanocytów – komórek odpowiedzialnych za produkcję barwnika skóry. U dzieci występuje niezwykle rzadko – szacuje się, że przed 15. rokiem życia pojawia się u mniej niż 1 dziecka na milion. Jednocześnie specjaliści zwracają uwagę, że liczba rozpoznawanych przypadków u pacjentów pediatrycznych w ostatnich latach rośnie.
– Czerniak u dziecka nie jest „mniejszą wersją” choroby występującej u dorosłych. U najmłodszych pacjentów może wyglądać inaczej, dlatego tak ważna jest czujność rodziców i lekarzy. Nie każda zmiana skórna oznacza nowotwór, ale każda, która się zmienia, rośnie, krwawi lub różni się od pozostałych, wymaga oceny specjalisty – mówi prof. Anna Raciborska, Kierownik Kliniki Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży IMiD.
Nie tylko „pieprzyk” – na co zwrócić uwagę?
W społeczeństwie często funkcjonuje przekonanie, że czerniak rozwija się przede wszystkim w obrębie istniejących znamion barwnikowych. Tymczasem u dzieci i młodzieży może pojawić się również na wcześniej niezmienionej skórze. Początkowo zmiana często jest bezbolesna i nie powoduje dolegliwości, dlatego może długo nie wzbudzać niepokoju.
Szczególną uwagę powinny zwrócić:
* zmiana skórna, która szybko rośnie lub zmienia swój wygląd,
* nieregularny kształt lub nierównomierne zabarwienie,
* krwawienie, owrzodzenie lub pojawienie się strupka bez wyraźnej przyczyny,
* nowa zmiana, która wyraźnie różni się od pozostałych znamion,
* zmiana, która utrzymuje się i budzi niepokój rodziców.
U młodszych dzieci diagnostyka może być szczególnie trudna, ponieważ czerniaki wieku dziecięcego nie zawsze przypominają klasyczne zmiany obserwowane u dorosłych. Mogą być np. wypukłe, czerwone lub różowe, przez co bywają mylone z innymi, łagodnymi zmianami skórnymi.
Diagnostyka wymaga doświadczenia i współpracy wielu specjalistów
Ze względu na rzadkość występowania czerniaka u dzieci, prawidłowe rozpoznanie wymaga doświadczenia oraz dostępu do specjalistycznej diagnostyki. W przypadku podejrzenia choroby konieczna jest ocena zmiany przez lekarza oraz badanie histopatologiczne usuniętej zmiany.
Aktualne europejskie rekomendacje podkreślają, że dzieci z podejrzeniem czerniaka powinny być diagnozowane i leczone w ośrodkach posiadających doświadczenie w opiece nad pacjentami pediatrycznymi z rzadkimi nowotworami. Kluczowe znaczenie ma współpraca zespołu wielodyscyplinarnego – obejmującego m.in. onkologów dziecięcych, chirurgów, dermatologów, patologów oraz specjalistów zajmujących się diagnostyką molekularną.
W Klinice Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży IMiD pacjenci objęci są kompleksową opieką – od diagnostyki, przez kwalifikację do odpowiedniego leczenia, aż po dalsze monitorowanie stanu zdrowia.
Leczenie czerniaka u dzieci – nowe możliwości dzięki immunoterapii
Podstawową metodą leczenia czerniaka pozostaje chirurgiczne usunięcie zmiany. W przypadku bardziej zaawansowanej choroby konieczne może być zastosowanie dodatkowych metod leczenia.
Klasyczna chemioterapia i radioterapia mają ograniczone zastosowanie w leczeniu czerniaka ze względu na niewielką skuteczność. W ostatnich latach dużą zmianę przyniosły terapie ukierunkowane molekularnie oraz immunoterapia – metody, które wykorzystują wiedzę o mechanizmach rozwoju nowotworu i działaniu układu odpornościowego.
Immunoterapia polega na pobudzeniu układu odpornościowego pacjenta do skuteczniejszego rozpoznawania i niszczenia komórek nowotworowych. W leczeniu czerniaka wykorzystuje się m.in. inhibitory punktów kontrolnych, takie jak leki blokujące szlaki PD-1 czy CTLA-4. Dzięki temu limfocyty T odzyskują zdolność do odpowiedzi przeciwnowotworowej.
– Rozwój immunoterapii znacząco zmienił sposób leczenia czerniaka u dorosłych, a obecnie coraz większe znaczenie ma także w populacji dziecięcej. Ze względu na rzadkość choroby liczba badań dotyczących najmłodszych pacjentów jest ograniczona, dlatego decyzje terapeutyczne zawsze wymagają indywidualnego podejścia i doświadczenia zespołu specjalistów – podkreśla prof. Anna Raciborska.
Europejskie rekomendacje wskazują, że dostępne obecnie terapie systemowe, w tym inhibitory punktów kontrolnych, mogą przynosić korzyści dzieciom i młodzieży z zaawansowanym czerniakiem. Jednocześnie eksperci podkreślają potrzebę dalszego prowadzenia badań klinicznych oraz międzynarodowej współpracy, aby jeszcze lepiej dopasowywać leczenie do potrzeb młodych pacjentów.
Rzadki, ale ważny temat – świadomość może mieć znaczenie
Czerniak u dziecka należy do bardzo rzadkich nowotworów, jednak właśnie dlatego wiedza na temat możliwych objawów jest tak istotna. Rodzice, opiekunowie i osoby pracujące z dziećmi powinni zwracać uwagę na zmiany, które odbiegają od wcześniejszego wyglądu skóry dziecka.
Wczesna konsultacja i właściwa diagnostyka pozwalają szybciej ustalić charakter zmiany i – jeśli jest taka potrzeba – rozpocząć odpowiednie leczenie.
Źródła:
1. Bergamaschi L., Indini A., Brecht I.B. i wsp. European Standard Clinical Practice Recommendations for Cutaneous Melanoma in Children and Adolescents. Pediatric Blood & Cancer, 2026. Europejskie rekomendacje kliniczne opracowane przez European Cooperative Study Group for Pediatric Rare Tumors (EXPeRT) w ramach European Reference Network Paediatric Cancer (ERN PaedCan), dotyczące diagnostyki, leczenia i monitorowania czerniaka skóry u dzieci i młodzieży.
2. Instytut Matki i Dziecka – Klinika Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży. Czerniak u dzieci. Materiał edukacyjny dotyczący występowania czerniaka u dzieci, objawów wymagających konsultacji, diagnostyki oraz możliwości leczenia. https://imid.med.pl/pl/czerniak-u-dzieci
3. European Reference Network Paediatric Cancer (ERN PaedCan) / European Cooperative Study Group for Pediatric Rare Tumors (EXPeRT). Rekomendacje dotyczące postępowania diagnostycznego i terapeutycznego u dzieci i młodzieży z rzadkimi nowotworami, w tym czerniakiem skóry.
Klinika Onkologii i Chirurgii Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka (IMiD)
Najstarsza w Polsce, wysokospecjalistyczna Klinika onkologiczna dla dzieci i młodzieży zlokalizowana w Warszawie. Interdyscyplinarny, doświadczony zespół Kliniki prowadzi pełną diagnostykę i kompleksowe leczenie nowotworów u dzieci od okresu płodowego do 25. roku życia z całego kraju. Specjalizuje się w zakresie leczenia guzów litych poza ośrodkowym układem nerwowym oraz histiocytoz. Klinika jest ośrodkiem referencyjnym w leczeniu oszczędzającym, umożliwiającym uratowanie kończyny choremu dziecku. Do 2024 r. wykonano ponad 1200 zabiegów wszczepiania endoprotez u dzieci, także tych wydłużanych mechanicznie lub w wyniku działania pola elektromagnetycznego. Najmłodszy pacjent, u którego wykonano taki zabieg miał 8 miesięcy. Zespół Kliniki prowadzi także działalność naukową – m.in. niekomercyjne badania kliniczne dot. leczenia guzów litych u dzieci. Więcej informacji na temat działalności kliniki znajduje się na stronie internetowej: https://imid.med.pl/pl/klinika-onkologii
Prof. dr hab. n. med. Anna Raciborska
Specjalistka pediatrii, onkologii i hematologii dziecięcej. Jest absolwentką II Wydziału Lekarskiego Akademii Medycznej w Warszawie (obecnie Warszawski Uniwersytet Medyczny), a także absolwentką wydziału Rehabilitacji Ruchowej Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie. Laureatka #ShEO Awards 2024 w kategorii „Nadzieja w medycynie” oraz nagrody Wizjonerzy – Reformatorzy Zdrowia 2025 przyznawanej przez WPROST i NewsMed w kategorii Omnia Pro Infirmis: Wszystko dla Chorych. Od 2003 jest związana z Instytutem Matki i Dziecka w Warszawie, gdzie od 2017 pełni funkcję kierownika Kliniki Onkologii i Chirurgii Onkologicznej, a także członka Rady Naukowej IMiD. Jednym z głównych celów jej pracy zawodowej jest poprawa wyników leczenia pierwotnych nowotworów kości oraz chorób z kręgu histiocytoz. Anna Raciborska jest otwartą i łamiącą stereotypy lekarką, a onkologia dziecięca jest jej pasją. W swojej pracy łączy doświadczenie dynamicznej i rzeczowej specjalistki z empatią kobiety i matki.
