Laserowe usuwanie blizn
lek. Aleksandra Kosmala, dermatolog
Wyróżniamy trzy główne fazy gojenia ran: fazę zapalną, proliferacyjną i remodelingu. Blizna jest zastąpieniem ubytku skóry właściwej tkanką łączną włóknistą.
Wyróżniamy wiele typów blizn, najczęściej występują blizny zanikowe, np. potrądzikowe, blizny hipertroficzne i keloidy. Blizna hipertroficzna obejmuje tylko obszar tkanki, który uległ zniszczeniu, w przypadku keloidów natomiast blizna przerasta poza obszar skóry straumatyzowanej.
Największy problem stanowią blizny powodujące przykurcze ograniczające prawidłową ruchomość stawów. Szacuje się, że blizny występują u 4,5% do 16% populacji ogólnej. Mają one wpływ na wiele aspektów życia pacjentów, przede wszystkim są istotnym problemem estetycznym i psychologicznym. Udowodniono, że zmniejszenie wielkości blizn bądź ich usunięcie, zwłaszcza z okolic eksponowanych, jak twarz lub dłonie, znacznie poprawia jakość życia pacjentów.
Celem leczenia jest rozjaśnienie blizny, wyrównanie jej koloru, wygładzenie powierzchni i faktury, dzięki czemu staje się ona cieńsza, bledsza i mniej widoczna. Obecnie w leczeniu blizn wykorzystywane są między innymi następujące metody: doogniskowe iniekcje glikokortykosteroidów, krioterapia, leczenie chirurgiczne, promieniowanie jonizujące, toksyna botulinowa, a także coraz częściej stosowane metody laserowe.
Metody laserowe uważane są za wysoce skuteczne, małoinwazyjne i obarczone akceptowalnymi kosztami. Istotą działania każdego lasera jest absorpcja promieniowania przez określone chromofory oraz uwalnianie zawartej w promieniowaniu energii.
W terapii blizn przerostowych i bliznowców laseroterapię po raz pierwszy zastosował Alfelberg w 1984 roku. Początkowo stosowano lasery węglowotlenowe CO2 oraz Nd:YAG. Wykorzystywano wówczas hamujące na proliferację fibroblastów działanie wiązki promieni laserowych. Dodatkowo promieniowanie laserowe zaburzało metabolizm kolagenu, zwiększająć ilość kolagenazy, czyli enzymu rozkładającego kolagen, co dawało uczucie zmniejszonego napięcia tkanek.
Obecnie w terapii blizn stosuje się przede wszystkim tzw. lasery frakcyjne, które działają poprzez częściowe, czyli frakcyjne, etapowe zniszczenie tkanek bliznowatych. Przykładem laserów działających frakcyjnie są Mosaic i Fraxel. Powodują one tworzenie wielu bardzo małych, lecz głębokich kolumn oparzeniowych w bliźnie (od 50 do 2000 na cm2 powierzchni blizny). W ten sposób powstają mikropunkty uszkodzonej wysoką temperaturą wiązki laserowej skóry, otoczone zachowanymi wyspami skóry nieuszkodzonej, będącymi początkiem intensywnego procesu gojenia.
Dobry efekt kosmetyczny daje seria 3-5 zabiegów. Jedna sesja daje uszkodzenie około 15-25% blizny. Pełen efekt zabiegu uzyskuje się po około 4-6 tygodniach i dopiero po takim czasie sensowne jest wykonanie kolejnego zabiegu. Stosowanie lasera frakcyjnego zwykle nie wymaga znieczulenia, choć w przypadku osób z niskim progiem bólu możliwe jest zastosowanie maści znieczulającej Emla na 30-45 minut przed zabiegiem. Naświetlania trwają od 10 minut do nawet 1,5 godziny, w zależności od powierzchni zmiany i rodzaju blizny.
Stosowanie laseroterapii w leczeniu blizn nie jest pozbawione działań niepożądanych, jednak zwykle nie mają one znacznego nasilenia.
Głównym skutkiem ubocznym jest kilkudniowy obrzęk miejsca leczonego połączony z rumieniem, lekkim oparzeniem skóry, które objawia się uczuciem pieczenia, bólu bądź swędzenia. Zmiany te utrzymują się zwykle 3-5 dni i samoistnie zanikają, pozostawiając złuszczającą się skórę.
Pacjent powinien pamiętać o restrykcyjnym stosowaniu niezbędnej ochrony przeciwsłonecznej przez co najmniej miesiąc po laseroterapii (filtr UV o współczynniku ochrony SPF 50+). Proces przebudowy kolagenu w bliźnie trwa przez 6 do 12 miesięcy po zakończeniu terapii.
Przy rozważaniu zastosowania laseroterapii należy pamiętać o przeciwwskazaniach do zabiegu, jakimi są: stosowanie leków zwiększających wrażliwość skóry na światło, np. niektóre antybiotyki (tetracykliny, w tym doksycyklina), pochodne witaminy A (w tym stosowana w terapii przeciwtrądzikowej izotretynoina), niektóre leki kardiologiczne, a nawet preparaty ziołowe na bazie dziurawca i nagietka.
Leki powinny być odstawione na 7 dni przed zabiegiem, do kuracji można powrócić 2-4 tygodnie po nim. Wszystkie choroby przebiegające z nadwrażliwością na światło, jak toczeń skórny czy układowy, porfiria skórna późna także stanowią przeciwwskazanie do zastosowania laserów.
Leczenie blizn, zwłaszcza przerosłych i keloidów jest istotnym problemem terapeutycznym, które wymaga dużej cierpliwości ze strony zarówno lekarza, jak i pacjenta oraz odpowiedniej współpracy pomiędzy nimi. Zastosowanie jednak najnowszych metod, w tym laseroterapii może dać bardzo dobre rezultaty i tym samym poprawić jakość życia pacjenta.
